Tanı ve Tedavi
Yöntemleri
Tanı ve tedavide kullanılan yöntemler karaciğer sirozunun nedenine ve aşamasına göre farklılık gösterebilir. Bu yöntemler sağlık kurumunda sağlık profesyonelleri tarafından yapılır.
Tanı Yöntemleri
Yüksek frekanslı ses dalgaları aracılığıyla vücudun çeşitli bölgelerinin görüntülemesidir.
X ışınları aracılığı ile vücudun çeşitli bölgelerinin görüntülenmesidir.
Radyo dalgaları aracılığı ile vücudun çeşitli bölgelerinin görüntülenmesidir.
Gerekli görülen durumlarda bir iğne yardımı ile karaciğerden küçük bir parça alınmasıdır.
Karında biriken sıvının bir iğne yardımı ile vücut dışına alınmasıdır. Karnınıza bir iğne ile girilerek sıvı dışarıya alınır. İşlem bölgesini kızarıklık, ısı artışı, akıntı yönünden takip ediniz. BU belirtiler olursa sağlık profesyonellerine haber veriniz. Parasentez işleminden sonra nadir de olsa ateş, karın ağrısı, gastrointestinal kanama (iç kanama), hepatik ensefalopati (bilinç durumunda değişme), hipotansiyon gibi durumlar meydana gelebilir. Bu bulgular sağlık profesyoneli tarafından takip edilir.
Ucunda ışıklı küçük bir kamera bulunan bir cihazla özefagus (yemek borusu), mide, ince bağırsakların görüntülenmesi işlemidir. Karaciğer sirozu olan hastalarda varislerin tanılanmasında ve tedavisinde kullanılır. Aşağıdaki resimde endoskopi işlemi uygulanan bir hastayı görebilirsiniz.
Tedavi Yöntemleri
Karında biriken sıvının bir iğne yardımı ile vücut dışına alınmasıdır. Hem tanı hem de tedavi yöntemi olarak uygulanır. Karnınıza bir iğne ile girilerek sıvı dışarıya alınır. İşlem bölgesini kızarıklık, ısı artışı, akıntı yönünden takip ediniz. BU belirtiler olursa sağlık profesyonellerine haber veriniz. Parasentez işleminden sonra nadir de olsa ateş, karın ağrısı, gastrointestinal kanama (iç kanama), hepatik ensefalopati (bilinç durumunda değişme), hipotansiyon gibi durumlar meydana gelebilir. Bu bulgular sağlık profesyoneli tarafından takip edilir.
Karaciğer sirozu tanısı olan kişinin karaciğerin yerine canlı veya kadavradan alınan karaciğerin nakledilmesidir. Karaciğer sirozunun en etkili tedavi yöntemidir.
Varis kanaması olan hastaların tedavisinde uygulanan bir işlemdir. Endoskopi işleminde kanayan varise kanamayı durdurucu ilaç enjekte edilmesine denir
Varis kanaması olan hastaların tedavisinde uygulanan bir işlemdir. Endoskopi işleminde kanayan varis halka şeklindeki plastik bantlar ile boğumlanarak kanama durdurulur.
Karaciğerden geçemeyen kanın bir katater yardımı ile kalbe dönüşüne yardımcı olunmasıdır.
Laboratuvar Testleri
Karaciğer sirozu tanısı olan hastalarda sıklıkla değerlendirilen laboratuvar testleri bulunmaktadır. Laboratuvar testlerinin normal aralıkları, testin yapıldığı laboratuvarın referans aralıklarına göre farklılık gösterebilir.
Bu testler şu şekilde gruplandırılabilir:
- Karaciğer fonksiyonlarını değerlendiren testler
- Kan sayımını gösteren testler
- Kanın pıhtılaşmasını değerlendiren testler
- Enfeksiyonu değerlendiren testler
- Elektrolitleri değerlendiren testler
Karaciğer Fonksiyonlarını Değerlendiren Testler
Karaciğer enzimlerinden birisidir. Kandaki normal değeri 7-40 u/l arasındadır. Kandaki düzeyinin yükselmesi karaciğer hasarı olduğunu gösterir.
Karaciğer enzimlerinden birisidir. Kandaki normal değeri 7-40 u/l arasındadır. Kandaki düzeyinin yükselmesi karaciğer hasarı olduğunu gösterir.
Karaciğer enzimlerinden birisidir. Kandaki normal değeri 5-40 u/l arasındadır. Kandaki düzeyinin yükselmesi karaciğer hasarı olduğunu gösterir.
Karaciğer tarafından üretilen kan proteinidir. Kandaki normal değeri 3.5-5 gr/dl’dir. Kandaki düzeyinin azalması karaciğer hasarı olduğunu gösterir. Albumin değerinin azalması vücutta sıvı birikmesine neden olur. Karında asit (sıvı birikmesi), bacak/ayaklarda ödem (şişlik) gelişir.
Karaciğerde bulunan bir enzimdir. Kandaki normal değeri 0-50 U/L arasındadır. Kandaki düzeyinin yükselmesi karaciğer hasarı olduğunu gösterir.
Karaciğerden geçemeyen kanın bir katater yardımı ile kalbe dönüşüne yardımcı olunmasıdır.
Kandaki normal değeri 2 mg/dl’den azdır. Kandaki düzeyinin yükselmesi karaciğer hasarı olabileceğini gösterir. Bilirubin değerinin yükselmesi derinin ve gözlerin sararmasına neden olur.
Kandaki normal değeri 0-1.5 µg/l’dir. Kandaki düzeyinin normal değerlerinin üzerine çıkması bilinç durumunda değişikliklere neden olabilir.
Böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesinde kullanılan bir testtir. Ancak karaciğer sirozu olan hastalarda karaciğer ilişkili böbrek hasarının tanılamasına yardımcı olmak için değerlendirilir.Kandaki normal değeri 0.7-1.2 mg/dl’dir. Kandaki düzeyinin yükselmesi böbrek fonksiyonlarında azalma olduğunu gösterir.
AFP bir tümör belirtecidir. Karaciğer kanserinin tanısında değerlendirilir. Kandaki normal değeri 0 – 40 ng/ml’dir. Kandaki düzeyinin normal değerlerinin üzerine çıkması karaciğer kanserini düşündürür. AFP düzeyi yüksek olan hastalarda karaciğer kanseri tanısını koymak için ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT), magnetik rezonans (MR) gibi görüntüleme yöntemlerinin sonuçları değerlendirilir
Kan Sayımını Gösteren Testler
Kana kırmızı rengini veren hücrelerdir. Kırmızı kan hücresi şeklinde de adlandırılabilir. Kandaki normal değeri 4-6 milyon/mm3’tür.
Eritrositlerin yapısında bulunur. Kandaki normal değeri 12-16 gr/dl arasındadır.
Kırmızı kan hücrelerinin (eritrositlerin) hacminin, dolaşımdaki kanın hacmine oranını ifade eder. Kandaki normal değeri %35-45 arasındadır.
Kanın Pıhtılaşmasını Değerlendiren Testler
Kanın pıhtılaşmasında görev alan kan hücreleridir. Kandaki normal değeri 150-450 bin/µl’dir. Kandaki düzeyi normal değerlerin altında olan hastalar kanama yönünden dikkatli olmalıdır.
Kanın ne kadar sürede pıhtılaştığını gösterir. Normal değeri 0.-1.15’tir. INR düzeyi yüksek olan hastalar kanama yönünden dikkatli olmalıdır.
Kanın ne kadar sürede pıhtılaştığını gösterir. Kandaki Normal değeri 10-14 saniyedir. Protrombin zamanı yüksek olan hastalar kanama yönünden dikkatli olmalıdır.
Enfeksiyonu Değerlendiren Testler
Enfeksiyonla savaşmaya yardımcı olan kan hücreleridir. Beyaz kan hücresi şeklinde de adlandırılabilir. Kandaki normal değeri 5-10 bin/mm3’tür. Kandaki düzeyinin normal değerlerin üzerine çıkması enfeksiyon belirtilerindendir.
Enfeksiyonu değerlendiren kan testlerinden biridir. Kandaki normal değeri 0.5mg/l’den azdır. Kandaki düzeyinin normal değerlerin üzerine çıkması enfeksiyon belirtilerindendir.
Elektrolitleri Değerlendiren Testler
Kandaki sodyum düzeyini gösterir. Kandaki normal değeri 135-145 mEq/l’dir. İdrar söktürücü kullanan hastalarda bu değerde artma veya azalma görülebilir.
Kandaki potasyum düzeyini gösterir. Kandaki normal değeri 3,5-5.1 mEq/l’dir. İdrar söktürücü kullanan hastalarda bu değerde artma veya azalma görülebilir.
Stanford Medicine Health Care. Liver function tests for chronic liver disease. Erişim adresi: https://stanfordhealthcare.org/medical-conditions/liver-kidneys-and-urinary-system/chronic-liver-disease/diagnosis/liver-function-tests.html. Erişim tarihi: 15 Kasım 2022.
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Disease. Diagnosis of cirrhosis. Erişim adresi: https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/cirrhosis/diagnosis. Erişim tarihi: 15 Kasım 2022.
Mayo Clinic. Cirrhosis. Erişim adresi: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cirrhosis/diagnosis-treatment/drc-20351492. Erişim tarihi: 15 Kasım 2022.
Wikidoc. Cirrhosis laboratory findings. Erişim adresi: https://www.wikidoc.org/index.php/Cirrhosis_laboratory_findings. Erişim tarihi: 15 Kasım 2022.
İlaçlar
Karaciğer sirozu olan hastaların ilaçlarını düzenli ve reçete edildiği şekilde kullanmaları gerekmektedir. Hastaların evde kullanmaları gereken ilaç grupları şunlardır:
- İdrar söktürücü (diüretik) ilaçlar
- Beta-blokerler
- Laksatifler
- Antibiyotikler
- Sindirim sistemi ve metabolizma ilaçları
İdrar söktürücü (diüretik) ilaçlar, vücutta sıvı birikmesini önlemek ve tedavi etmek amacıyla kullanılır. Furosemid (lasix, desal gibi ilaçlar) veya spironolakton (aldakton, aldaktazid gibi ilaçlar) etken maddeli ilaçlar bu gruptadır. İdrar söktürücü ilaç kullanıyorsanız kilonuzu takip etmeniz çok önemlidir. İdrar söktürücü ilaçlarınızı sabah saatlerinde içmeye çalışınız. Gece geç saatlerde içilen ilaçlar, idrar yapma ihtiyacı oluşturarak uykudan uyanmanıza neden olur.
Karaciğer sirozu tanısı olan hastalardaki varisler kanayabilir. Kanamayı önlemek için propronolol etken maddeli (dideral gibi ilaçlar) beta bloker ilaçlar kullanılır. Beta bloker ilaçları kullanırken nabız sayısı dakikada 50-55 atım arasında olabilir. 50-100 atım arasındaki nabız sayısı normaldir. Beta bloker ilaç kullanıyorken nabız sayınız dakikada 50 atımın altına düşerse;
- İlacı reçete edildiği doz ve sıklıkta kullandığınızdan emin olunuz.
- İlacı doğru doz ve sıklıkta kullandığınızdan eminseniz bir sağlık kurumuna başvurunuz.
Dışkılamayı kolaylaştırmak, kabızlığı tedavi etmek için kullanılan ilaçlardır. Laktüloz (duphalac, oralac, osmolac gibi ilaçlar) etken maddeli laksatif ilaçlar kullanılır. İlacın tadını sevmiyorsanız su, süt, meyve suyu gibi içeceklere karıştırarak içebilirsiniz.
Karaciğer sirozu olan hastalar kabız olmadıklarında da bu ilaçları kullanabilirler. Bunun nedeni şudur:
Karaciğer sirozu olan hastalarda amonyak vücuttan yeterince uzaklaştırılamaz. Biriken amonyak bilinç değişikliğine ( hepatik ensefalopati)neden olur. Kalın bağırsaklarda bulunan yararlı bakteriler amonyak üretirler. Bilinç değişikliğini önlemek bağırsaklardaki amonyağın uzaklaştırılması gerekir. Bağırsaklardaki amonyak dışkı yapılarak uzaklaştırılır. Amonyağın yeterince uzaklaştırılabilmesi için günde 2-3 kez yumuşak dışkılama yapılması gerekir. Günde 2-3 kez zorlanmadan, yumuşak dışkılama yapmak bilinç değişikliğinin önlenmesi için çok önemlidir. Laksatif etkili ilacınızı reçete edildiği şekilde kullanınız. Günlük dışkılama sayısına ulaştığınızda o gün için ilacın diğer dozlarını almayı bırakınız. Ertesi gün ilacı reçete edildiği şekilde kullanmaya devam ediniz.
Karaciğer sirozu tanısı olan hastalarda enfeksiyon gelişme riski artar. Enfeksiyonu önlemek ve tedavi etmek için antibiyotik ilaçlar kullanılır. Rifaximin etken maddeli (colidur gibi ilaçlar) sıklıkla kullanılan antibiyotiklerdendir.
Bu grupta kullanılan ilaçlar L-ornitin L-aspartat etken maddesi (hepa-merz, hepa-ornitat gibi ilaçlar) içerir. Karaciğer sirozu ile ilişkili bilinç değişikliğinin (hepatik ensefalopati) tedavisinde kullanılır.
- İdrar söktürücü ilaç kullanan hastalarda kilo takibi önemlidir. Kilo takibi hakkında detaylı bilgi almak için tıklayınız.
- Kilonuzun sonucu kaydetmek için tıklayınız.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Öğrenme Hedefleri
Bu bölümde;
- Karaciğer sirozunun tanı ve tedavisinde kullanılan işlemleri
- Karaciğer sirozunun tanı ve tedavisinde kullanılan laboratuvar testlerini
- Karaciğer sirozunun tedavisinde kullanılan ilaçları öğrenmeniz hedeflenmektedir.