Beslenme
Sağlıklı yaşam, dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivitenin uyumlu bir dansıdır. Doğru besinleri almak ve aktif bir yaşam tarzını benimsemek, vücut ve zihin sağlığınızı güçlendirmenin temel taşlarıdır.
Beslenme
Temel besin ögelerinden (karbonhidrat, protein, yağ, vitamin ve mineral) yeterli ve dengeli bir şekilde alınmalıdır.
Beslenme Nasıl Olmalı?
- Uyanır uyanmaz kahvaltınızı yapınız.
- Her gün mutlaka üç ana öğün ve üç ara öğün ile besleniniz.
- Gün içinde dört saatte bir yemek yiyecek şekilde planlama yapınız.
- Şeker (diyabet) hastalığınız varsa beslenme ile ilgili önerilerin tamamında doktorunuzun, diyetisyeninizin ve diyabet hemşirenizin tavsiyelerine uyunuz.
- Şeker hastalığınız yoksa, geceleri uyumadan iki saat önce, 10-20 gram (gr) protein ve 50 gr karbonhidrat içerecek şekilde atıştırmalıklar alınız.
- Aşağıda verilen atıştırmalık örneklerinden size uygun olan bir seçeneği gece yatmadan önce yiyebilirsiniz.
- 1 su bardağı süt +2 dilim kepekli ekmek
- 1 kase yoğurt + 1 küçük kase çilek (1 kase çilek yerine 1 adet elma veya 1 adet armut tercih edebilirsiniz.)
- 1 su bardağı süt + 1 yemek kaşığı fıstık ezmesi
- 2 ince dilim kepekli ekmek + 1 tatlı kaşığı reçel
- 1 kase yulaf gevreği + 1 kase yağlı yoğurt
- Yeterli miktarda karbonhidrat, protein, yağ, lif, vitamin ve mineral tükettiğinizden emin olunuz.
- Tuz tüketiminizi günlük 2 gr ile sınırlandırınız.
- Paketlenmiş gıdalardaki besin ögelerini öğrenmek için ambalaj okuma alışkanlığı edininiz.
- Gerekirse bir diyetisyenden beslenme ve diyet danışmanlığı alınız.
Karbonhidratlar
Karbonhidratlar vücudumuzun enerji ihtiyacı için önemlidir.
- Kompleks karbonhidrat kaynaklarını tüketiniz.
- Kompleks karbonhidrat kaynakları için örnek besinler şunlardır:
- Mercimek, barbunya, nohut gibi kuru baklagiller (Kuru baklagiler, bağırsaklarınızda gaz yapabileceği için sizi rahatsız ederse tüketmeyiniz.)
- Kepekli, yulaflı, çavdarlı ekmekler
- Muz, elma, portakal gibi meyveler
- Patates, bezelye gibi sebzeler
- Basit karbonhidrat tüketmeyiniz. Çay şekeri, reçel, bal, tatlandırılmış içecekler basit karbonhidrat içeren örnek besinlerdir.
| Besin | Porsiyon | Kalori miktarı (kcal) |
| Süt | 1 çay bardağı | 61 |
| Ayran | 1 çay bardağı | 42 |
| Kefir | 1 çay bardağı | 55 |
| Yoğurt | Yarım kase | 61 |
| Peynir | 2 parmak kalınlığında | 364 |
| Yulaf ezmesi | 1 çay bardağı | 375 |
| Bulgur pilavı | Yarım kase | 215 |
| Kuru fasulye | Yarım kase | 94 |
| Bamya | Yarım kase | 33 |
| Bezelye | Yarım kase | 81 |
| Mercimek | Yarım kase | 353 |
| Nohut | Yarım kase | 364 |
| Domates | 1 adet orta boy | 18 |
| Patates | 1 adet küçük boy | 77 |
| Makarna | Yarım kase | 370 |
| Kıyma | 1 avuç içi büyüklüğünde | 246 |
| Tavuk | 1 avuç içi büyüklüğünde | 172 |
Proteinler
Proteinler bağışıklığımız için önemlidir.
- Bitkisel ve hayvansal kaynaklı gıdalar protein içeriği bakımından zengindir.
- Karaciğer sirozu olan hastaların protein kaynağı olarak bitkisel kaynaklı gıdaları tüketmeleri önerilmektedir.
- Bezelye, mercimek, ıspanak, brokoli gibi gıdaları bitkisel protein kaynağı olarak tercih edebilirsiniz.
| Besin | Porsiyon | Protein (gr) |
| Süt | 1 su bardağı | 9 |
| Ayran | 1 su bardağı | 3 |
| Kefir | 1 su bardağı | 9 |
| Çikolatalı süt | 1 su bardağı | 9 |
| Yoğurt | 1 su bardağı | 12 |
| Beyaz peynir | 1 kibrit kutusu büyüklüğünde | 4 gr |
| Bezelye, fasulye, mercimek yemeği | 1 kase | 14 |
| Tam tahıllı ekmekler | 1 dilim | 5 |
| Et | 1 avuç içi büyüklüğünde | 32 |
| Tavuk, hindi | 1 avuç içi büyüklüğünde | 28 |
| Balık | 1 avuç içi büyüklüğünde | 26 |
| Yumurta | 1 adet | 6 |
| Doğal fıstık ezmesi | 1 çay kaşığı | 4 |
Yağlar
Yağlar vücudumuzun gelişimi için önemlidir.
- Yemek ve salatalarınızda bitkisel kaynaklı yağ (zeytinyağı, çiçek yağı gibi) tüketiniz.
- Badem, ceviz, fındık gibi kuru yemişleri sağlıklı yağ kaynağı olarak tüketebilirsiniz (Tuzsuz olmasına dikkat ediniz.).
- Doymuş yağ (margarin, tere yağı, hayvansal kaynaklı yağlar gibi) tüketmeyiniz.
Lifler
Lif içeren besinleri tüketmek iyi bir bağırsak boşaltımı için önemlidir.
- Konstipasyon (kabızlık) oluşmaması için lifli gıdalar tüketiniz.
- Meyveleri, brokoli, karnabahar gibi sebzeleri, fındık, badem gibi kuru yemişleri sağlıklı lif kaynağı olarak tüketebilirsiniz.
| Besin | Porsiyon | Lif (gr) |
| Tam buğday ekmek | 1 dilim | 2 |
| Armut | 1 orta boy | 3 |
| Elma (kabuklu) | 1 orta boy | 2 |
| Havuç | 1 orta boy | 2.5 |
| Domates | 1 orta boy | 1.2 |
| Kuru baklagil yemeği | Yarım kase | 6 |
| Fındık | 1 çay bardağı | 10 |
| Çiğ badem | 1 çay bardağı | 11 |
Vitamin ve Mineraller
Vitamin ve mineraller bağışıklık için önemlidir.
- Yeterli miktarda vitamin ve mineral alabilmek için her besin grubundan (süt ürünleri, et ürünleri, tahıllar, baklagiller, meyve-sebze) tüketiniz.
Tuz
Fazla tuz tüketimi vücudumuzda su tutulmasına neden olur. Vücutta su tutulumunu önlemek için tuz tüketimi azaltılmalıdır.
- Tuz tüketiminizi günlük 2 gr ile sınırlandırınız. 2 gr tuz, bir silme çay kaşığı tuz miktarına eşittir.
- Tuz, tuzdur. Tuzun isminin farklı olması (Sofra tuzu, deniz tuzu, kaya tuzu, Himalaya tuzu gibi) içeriğini değiştirmez.
- Günden bir çay kaşığından fazla tuz tüketmemeye dikkat ediniz.
- Tuz tüketimini azaltmak için;
- Gıdaları tuzsuz tüketmeye alışacağınıza inanınız.
- Yemekleri pişirirken veya tüketirken tuz eklemeyiniz.
- Sofranızda tuz/tuzluk bulundurmayınız.
- Taze, işlenmemiş, dondurulmamış, ev yapımı gıdaları tüketmeye dikkat ediniz.
- Paketlenmiş gıdaları tüketmeyiniz.
- Ketçap, mayonez, hardal gibi sosları, konserve ürünleri, salamura yiyecek, turşu ve zeytinleri tüketmeyiniz.
- Sodyum oranı yüksek maden sularını tüketmeyiniz.
- Yemeklere tat vermesi için soğan, sarımsak, limon gibi gıdaları kullanabilirsiniz.
- Gıdaların yapısında bulunan sodyum, vücudumuzda tuz olarak görev yapmaktadır.
- Sodyum oranı yüksek gıdaları ve maden sularını tüketmeyiniz.
| Az tuzlu | Biraz tuzlu | Tuzlu | Çok tuzlu |
| Patates | Lahana | Et | Peynir |
| Pirinç | Sarımsak | Havuç | Köfte |
| Portakal | Mantar | Pancar | Tere yağ |
| Ananas | Brokoli | Yumurta | Margarin |
| Salatalık | Balık | Yoğurt | Soslar |
| Çiğ yer fıstığı | Ispanak | Konserve gıdalar | |
| Ekmek | Turşu | ||
| Ton balığı | Marmelat |
Beslenme Bilgileri Kaynakları
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Araştırma, Geliştirme ve Sağlık Teknolojisi Değerlendirme Dairesi Başkanlığı, Siroz Klinik Protokolü (2022). Erişim adresi: https://shgmargestddb.saglik.gov.tr/TR-87091/siroz-klinik-protokolu.html. Erişim tarihi: 04.09.2022.
Bischoff, S. C., Bernal, W., Dasarathy, S., Merli, M., Plank, L. D., Schütz, T., & Plauth, M. (2020). ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in liver disease. Clinical Nutrition, 39(12), 3533-3562.
Tandon P, DenHeyer V, Ismond KP, Kowalczewski J, Raman M, Eslamparast T, Bémeur C, Rose C. (2018). The Nutrition in Cirrhosis Guide. University of Alberta, Edmonton, Alberta. pp. 1- 40.